Ok

By continuing your visit to this site, you accept the use of cookies. These ensure the smooth running of our services. Learn more.

10/05/2012

1512 (I)

Los navarreros están intentando hacer encajes de bolillos, con este 2012. Están haciendo todo lo posible por celebrar, commemorar el 500 aniversario de lo que ellos llaman la anexión a Castilla. Creo que por fin este año 2012 se les acabará atragantando. Por todos los rincones de Euskal Herria se están oyendo las voces críticas de aquella fatídica invasión. En gran cantidad de pueblos se están dando conferencias sobre este tema desde un punto de vista crítico y con una visión moderna de los acontecimientos.

Sin embargo, los navarristas siguen empecinados en su commemoración, otras veces dicen que a pesar de commemorar no fue un acontecimiento para festejar, para celebrar. Contradicciones que están llegando debido a la gran crítica que ha habido desde colectivos bien organizados y con razones de peso, como son las que están argumentando colectivos como Nabarralde o Nafarroa bizirik. Si no fuese por la pelmada, y los argumentos tan elaborados que están transmitiendo hasta vaquillas y cohetes tirarían ese día que no recuerda por otro lado más que a una fecha fatídica para los navarros y también para el Reino.

Conocido es que el territorio de los vascones se convirtió en Reino el siglo IX, y perduró en la zona sur hasta que Fernando el Católico en 1512 entra en Pamplona. La Baja Navarra resiste hasta 1620, que es cuando es integrada a Francia, aunque también conservar sus fueros y un sistema de autogobierno...

¿Alguno se ha parado a pensar qué es lo que pueden commemorar, si no es más que la invasión y el sufrimiento al que se vieron sometidos nuestros antepasados?.

Gerardo Luzuriaga

 

 

 

Zaborra

Nafarroako Berrotza haraneko herri batean (Lizarraldeko Nazarren) egun zabor hitza jarraitzen dugu erabiltzen. Zoritzarrez, haran horretan eta inguruetan euskara duela mende batzuk desagertu zen; baina, zorionez, oraindik euskal hitz batzuk badiraute, haien artean zabor hitza. Gaztelaniaren eraginaz, berriz, egun zaborrak ez du esan nahi “basura”, horretarako denok “basura” hitza erabiltzen baitugu.

Ikus dezagun esanahi garrantzitsuena: Txorien habiak izan daitezke arrautzatan, txorikumeetan, edo zaborretan. Habi hustuak, txorikumeak eduki ondoren, hutsik eta zikin daudenean zaborretan daudela esaten dugu, “en zaborra”. Kasu honetan agerian dago herri hauetako jatorrizko hizkuntza euskara izan dela, gaztelaniaren eraginaz zaborraren esanahia soilik jatorrizko konturako geratu bada ere, gauza berrietarako gaztelaniazko hitza erabiltzera behartu gaituzte.

Dena den, mezu hau ez dut idazten hori agerian uzteko, baizik eta urte hauetan zaborrari dagokionez emandako aldaketak aztertzeko. Helduak direnok, noizean behin atzera begiratzea ezinbestekoa da. Aipatutako haranean, duela urte gutxi arte ez genuen ia-ia zaborrik ekoizten. Gezurra irudi  arren, horrela zen. Familia bakoitzak simaurtegiko bazter batean botatzen genituen soberakinak, gutxi izateaz gain, hondar guztiak ongarri bihurtzeko gai ziren, non txakurrek, txerriek eta batez ere oiloek mokokatzen baitzuten. Garai horietan, soilik etxe bakanetako leku berezi batzuetan agertzen ziren piper pote solte batzuk, txirlen oskol batzuk edo laranjen azal batzuk.

Egun, aitzitik, herri hauetan ere edonon metatzen dira kartoizko kutxak, plastikozko poltsak, burdinazko poteak, edozein material suntsiezina edozein bazterretan pilatzen da…, Egun familia batek soilik egun batean sortzen duena garai hartako herriko urte osoan baino askoz ugariago denez, ezinbestekoa da horri erreparatzea, ohiturak aldatzea eta batik bat  gai honen gainean kontzientziatuz gero irtenbideak jorratzea. Inondik inora irtenbidea ez da erre ondoren partikulak eta gasa eguratsera botatzea, edo kamioien bitartez hondakinak bistatik kentzea… Atez atekoa irtenbide egokia da, ea lortzen dugun zero zabor leku guztietan zabaltzea.

Gerardo Luzuriaga